No time to waste (NL)

ESSAY: No time to waste

‘No time to waste’ werd voor het eerst gebruikt als slogan door Greenpeace begin jaren 90. Het werd een van de meest iconische ‘crisis’-campagneslogans van Greenpeace, die opriep tot actie om het milieu te beschermen. Bijna dertig jaar later bevindt de mensheid zich niet alleen nog steeds in het midden van een wereldwijde milieucisis, maar wordt ze ook geconfronteerd met verschillende andere crisissen op internationaal of zelfs mondiaal niveau. De mentale en fysieke gezondheid van mensen staat onder druk. In vele landen neemt de ongelijkheid toe. Het mondiale monetaire en financiële systeem is kwetsbaar voor verschillende risico’s. Geo-economische spanningen tussen landen nemen toe. Te snelle veranderingen door wereldwijde migratie bedreigen democratieën. In grote delen van de wereld hebben mensen minder toegang tot passende huisvesting. Cyber- en financiële misdaad nemen snel toe door de digitalisering van de wereldwijde samenleving. Grote delen van de wereldbevolking verouderen snel, terwijl de geboortecijfers ver achterblijven. Verwoestende effecten op menselijke nederzettingen, eerder door mensen gebouwd onder andere natuurlijke omstandigheden, door langdurig veranderde weerspatronen, zet de manier waarop mensen gewend zijn te leven onder druk. De onzekerheid over voldoende schoon drinkwater op steeds meer plekken ter wereld neemt toe. En laten we de (regionale) conflicten die momenteel wereldwijd plaatsvinden niet vergeten. Hoe is de wereld zo geworden en wat als er op dit moment nog een veel grotere crisis plaatsvindt?

De industrialisatie begon eerst met de Industriële Revolutie in het noordwesten en de Midlands van Engeland in de achttiende eeuw. De belangrijkste reden daarvoor was niet het welzijn van de mens. Het ging ook niet om sociaal welzijn, noch om het behoud van de veerkracht van het milieu. Het was tevens niet bedoeld om het menselijke en sociale welzijn, noch de veerkracht van het milieu te ondermijnen. Het was gewoon een technologische kans.

Technologie gedreven standaardisatie

Technologische innovatie maakte het mogelijk voor Groot-Brittannië om over te stappen van een agrarische economie naar een industriële economie. Relatief dure arbeid, gecombineerd met de overvloedige beschikbaarheid van steenkool en goedkope energie, duwde de samenleving richting deze industriële transitie, die zich geleidelijk over de hele wereld verspreidde. Aanvankelijk moet het doel van de leerplicht ook in deze context worden gezien. De belangrijkste reden was om een geschoolde, gedisciplineerde beroepsbevolking te creëren die de productiviteit zou verhogen, wat op zijn beurt de verdere industriële economische groei stimuleerde. Op deze manier werd de dreiging van relatief dure arbeid voor de economische groei aangepakt. Door industrialisatie werden niet alleen producten en diensten gestandaardiseerd, maar ook mensen. In de loop van de tijd werden mensen steeds meer gereduceerd tot louter een economische hulpbron in het licht van economische groei.

Het behouden van de status quo

Om industriële groei te garanderen, kwamen de sleutelrollen in de maatschappij toe aan bankiers, economen, juristen en rechters, verzekeringsmaatschappijen en politici. Al deze disciplines richten zich niet primair op het welzijn van mensen en de samenleving, noch op het behoud van de veerkracht van het milieu. Hun kerntaak is het beschermen van het wereldwijde industriële systeem. Wet en orde handhaven deze industriële status quo.

Minderheden lopen groter risico door onjuiste data

De huidige digitalisering van de wereldwijde samenleving en de enorme opkomst van artificiële intelligentie (AI) is in wezen gewoon een voortzetting van de Industriële Revolutie, maar dan nog vele malen intensiever. Op deze manier wordt de samenleving volledig geautomatiseerd. Alle producten, diensten en economische middelen worden op de een of andere manier gedigitaliseerd. Elk aspect van het leven van mensen wordt volledig verbonden met het internet. Alle levens worden voornamelijk gedigitaliseerd op basis van verkeerde aannames, gebaseerd op onjuiste data die door mensen in de loop van de geschiedenis zijn verzameld, terwijl veel van wat wij denken te weten alleen geldig is binnen de huidige industriële samenleving waarin wij leven en onze soort van nature bevooroordeeld is. Dit brengt alle minderheidsgroepen in de wereld in groot gevaar en degenen die door samenlevingen niet eens als minderheid worden erkend lopen zelfs nog een groter risico. Terwijl tot nu toe mensen zich op bepaalde manieren nog enigszins konden onttrekken aan standaardisatie, zal dit door deze immense digitalisering straks niet meer mogelijk zijn.

Dat hoeft niet per se een probleem te zijn als de industriële samenleving was gebouwd met de mens en haar natuurlijke gedrag tegenover elkaar en haar natuurlijke leefomgeving in gedachten. Echter is dat niet hoe de wereldwijde maatschappelijke structuren waarop we tegenwoordig volledig vertrouwen, zijn gebouwd. Daarnaast zijn de meeste mensen zich er niet volledig van bewust dat deze data vol fouten zit, waardoor ze elke dag beslissingen nemen waarbij ze vaak onbewust aannemen dat de meeste data volledig betrouwbaar zijn. In werkelijkheid is het echter veel waarschijnlijker dat de meeste beschikbare gegevens minstens onnauwkeurig zijn, simpelweg vanwege onze bevooroordeelde aard en de onnatuurlijke wereld die we hebben gecreëerd en waarin we beslissingen nemen, terwijl het grootste deel van de huidige wereld het natuurlijke gedrag van mensen niet ondersteunt.

Bijvoorbeeld, terwijl de meeste mensen erkennen dat het ongezond is voor een leeuw om geen vlees te eten, lijkt er onder mensen een ideologisch gedreven overtuiging te bestaan dat we de natuurlijke aard van mensen kunnen negeren zonder gezondheidsconsequenties voor de mens. Dit blinde vertrouwen in maakbaarheid en data, gecombineerd met het ontbreken van wettelijke middelen om verkeerde data te laten verwijderen of corrigeren, brengt zowel bekende als onbekende minderheden nog meer in gevaar, wat de ongelijkheid verder vergroot en verwoestende effecten kan hebben op alle aspecten van hun leven. Als wij als mensheid zo doorgaan, zal uiteindelijk iedereen hieraan geloven.

Levenslange digitalisering van het leven van mensen

Tegenwoordig wordt in steeds meer landen elk aspect van het menselijk leven gedigitaliseerd en daarmee geautomatiseerd. Vanaf de geboorte wordt de ontwikkeling van je kind gemeten en vergeleken met een theoretisch gemiddelde. Hetzelfde gebeurt op de kinderopvang en op school, met digitale systemen om de ontwikkeling van kinderen, leerlingen en studenten bij te houden. Op het werk wordt je prestatieniveau ook gemeten. Je medisch dossier wordt digitaal bijgehouden in medische systemen. Niet te vergeten alle gegevens die worden opgeslagen van alle apparaten die je gebruikt. Elke dag groeit het risico dat al deze gegevens op een dag gecombineerd zullen worden. Dan mag je heel hard hopen dat al deze gegevens correct zijn. En zelfs dan, ben je nog steeds veilig als het kwaad om de hoek komt kijken?

Een geconditioneerd moreel kompas

Daarnaast, na bijna driehonderd jaar, is de wereldbevolking door het onderwijssysteem en de industriële cultuur zo geconditioneerd dat de meeste mensen moreel gezien wet en orde boven universele mensenrechten en het behoud van gezonde sociale relaties en een veerkrachtig milieu verkiest. Hoewel de meeste mensen denken dat ze vooral uit vrije wil denken en handelen, is dat niet zo. De natuurlijke neiging van de meeste mensen is om de groep te volgen, maar wanneer de meerderheid van de groep op een bepaalde manier geconditioneerd is, zullen ze zich gedragen zoals ze geconditioneerd zijn om niet buiten de groep geplaatst te worden. Een mechanisme dat vaak wordt verward met ‘sociaal zijn’, terwijl dit niks met sociaal gedrag te maken heeft. Als de meerderheid van de menselijke wereldbevolking zich echter op deze manier blijft gedragen, zal dat uiteindelijk het einde van de mensheid betekenen.

De moeder van alle crisissen

Dus de moeder van alle crisissen is niet een van de eerder genoemde crisissen, maar een algehele existentiële crisis. Veel mensen weten niet meer hoe ze gezond moeten leven. Veel mensen kunnen vanwege de onnatuurlijke sociale structuren, waarin ze ondertussen gedwongen worden te leven, geen gezonde relaties onderhouden. Voor minderheidsgroepen wonen de verwanten die nodig zijn om kinderen te helpen een gezond zelfbeeld op te bouwen vaak ver weg, terwijl dit essentieel is om te socialiseren met anderen. De meeste mensen weten niet alleen niet meer hoe ze verbonden moeten leven met hun natuurlijke leefomgeving, maar ze weten ook niet hoe ze er op een duurzame manier voor kunnen zorgen. Zolang we deze menselijke existentiële crisis waarin we zitten niet aanpakken, zullen alle andere crisissen blijven bestaan. Dan blijven we gewoon het ene probleem inruilen voor een ander, nog ernstigere problemen, omdat we de fundamentele algehele existentiële crisis, waaruit alle andere crisissen voortkomen, niet oplossen.

Ontaard industrieel systeem

De mensheid heeft een industrieel systeem gebouwd dat het welzijn van mensen, de samenleving en een veerkrachtig milieu niet op de eerste plaats zet. Al minstens driehonderd jaar leven we steeds meer vervreemd van onszelf, van elkaar en van onze natuurlijke leefomgeving. Tegenwoordig leven we bijna volledig ontaard van onszelf, van elkaar en van onze natuurlijke leefomgeving. Daar bovenop zetten we mensen met expertise aan het hoofd die vanuit diezelfde expertise meer belang hechten aan industrialisatie dan aan een gezonde, verbonden samenleving. Zelfs met de beste bedoelingen zijn de meesten van deze mensen daarom niet in staat om de verandering te bewerkstelligen die nodig is. Niet omdat ze geen goede bedoelingen hebben, maar vanwege hetzelfde principe van conditionering. Ze zijn geconditioneerd om te denken en te handelen als bankiers, economen, advocaten en rechters, verzekeringsmaatschappijen en politici, om de huidige industriële status quo te behouden. Dit zijn de kaders waarbinnen ze opereren. Over het algemeen is slechts een klein deel van de mensheid in staat om buiten hun geconditioneerde kaders te denken. In deze moderne samenleving worden de mensen die buiten deze kaders kunnen denken niet per se de leiding over de samenleving gegeven. Waarom is dat?

Onnatuurlijk menselijk hiërarchisch systeem

De industrialisatie van de samenleving heeft de prioriteit van natuurlijk (sociaal) gedrag overschreven. De meest capabele leiders worden niet langer aangesteld, maar mensen die deel uitmaken van de gemiddelde meerderheid. De democratisering van het onderwijs heeft hieraan bijgedragen. Toen we nog als jager-verzamelaars leefden konden we het ons niet veroorloven om de beste mensen in elk opzicht over te slaan voor de belangrijkste rollen binnen de groep, omdat dat de dood van de groep zou hebben betekend. In de moderne samenleving stellen de vanuit industrieel oogpunt sterksten onder de gemiddelde meerderheid degenen aan die het meest op hen lijken, maar geen bedreiging vormen voor hun eigen positie. Op die manier kun je zelf aan de macht blijven en je sociale status en het hoogste salaris behouden. Dit is niet een per se bewust proces.

De moderne samenleving verkiest kortetermijndoelen voor individuen en de meerderheid boven het langetermijnbelang van de groep en het genetisch overleven van de mens. Zo zijn we in de existentiële crisis beland waarin we nu zitten en we zitten nog niet eens in het ergste deel van deze storm, zolang de meeste mensen, inclusief de mensen aan de macht, zichzelf boven het belang van de groep en het voortbestaan van de mensheid stellen.

Een groot deel van degenen die bekwaam zijn en het talent hebben om de mensheid uit deze existentiële crisis te leiden, zijn verbannen naar de rand van de samenleving. Wanneer ze proberen met mensen te praten om uit te leggen wat er aan de hand is en waarom verandering nodig is, stuiten ze op ego’s, mensen die zeggen dat het niet hun taak of verantwoordelijkheid is, het verkeerde netwerk, of een gebrek aan financiële middelen om een doorbraak te forceren zodat mensen tenminste luisteren. Ondertussen raken steeds meer mensen in de wereld verstrikt in wantrouwen, polarisatie en/of complottheorieën, terwijl degenen die de leiding hebben blijven kiezen voor kortetermijnoplossingen en symptomen als oorzaken definiëren in plaats van de fundamentele existentiële crisis aan te pakken, die wordt veroorzaakt door een ontwerpfout in de kern van de industriële samenleving.

De tijd is nu

De tijd is echter voorbij om op het huidige ontaarde pad verder te blijven gaan. Wanneer de mensheid begint met het hervormen van het huidige systeem om eerst deze existentiële crisis op te lossen, zullen alle andere crisissen ook geleidelijk oplossen. Hoewel de wereld waarin we nu leven met de daarmee gepaard gaande crisissen niet de schuld is van enkele mensen, is de toekomst van de mensheid onze gezamenlijke verantwoordelijkheid. We dienen allemaal ons individuele streven naar succes los te laten voor gezamenlijke collectieve prestaties, waarbij wij iedereen de ruimte geven om in hun kracht te gaan staan. Tegelijkertijd kunnen we deze transformatie niet overhaast realiseren binnen een tijdsbestek van minder dan honderd jaar, als het minstens driehonderd jaar heeft gekost om hier te komen. Het grootste deel van de wereldbevolking is geconditioneerd om in de wereld van vandaag te leven. De enige manier om verantwoord het tij te keren is door het samen te doen, stap voor stap. Door ruimte te creëren en daarmee de mogelijkheid om andere keuzes te maken. Keuzes die we allemaal kunnen maken op basis van wat het beste resoneert om een verbonden leven na te streven. De meest effectieve manier van verandering is niet door anderen te vertellen hoe ze zouden moeten veranderen, maar door de omstandigheden te scheppen waarin nieuwe, meer verbonden keuzes gemaakt kunnen worden, zonder de omstandigheden waarin ieder van ons leeft te negeren. Dit begint met vertrouwen.

Door de wereld op deze manier te veranderen, hoeft het huidige systeem niet eerst te worden gesloopt om het opnieuw op te bouwen. Het kan onderweg veranderen in hetzelfde tempo als wij onszelf transformeren tot verbonden wezens, verbonden met onszelf, met elkaar en met onze natuurlijke leefomgeving. Langs dat pad kunnen de leiders in de wereld van vandaag en de leiders die beter passen bij de wereld van morgen samenwerken om een zo soepel mogelijke overgang te waarborgen. Wat de mensheid zal moeten loslaten, is de aangeleerde behoefte om controle te hebben over het leven van anderen en de behoefte om zelf de resultaten te zien van de acties die we ooit zelf zijn begonnen. Om het in de geest van de woorden van Neil Armstrong te zeggen toen hij de eerste stap voor de mensheid op de maan zette: “een kleine stap voor een mens, is een enorme sprong voor de mensheid!”

Vicki Van Lommel

oprichter Free People Media

©FPM

Dit is een exclusieve preview die een inkijk geeft in de eerste uitgave van het online magazine ‘Roots of the Free’, dat medio september 2026 wordt gepubliceerd en gratis door Free People Media (FPM) wordt aangeboden. FPM heeft een uniek ‘Roots of the Free’-aanbod tot 1 juli 2026. Geïnteresseerd? Bekijk het aanbod hieronder.

Vond je dit essay interessant om te lezen? FPM stelt het op prijs als je een reactie of getuigenis achterlaat. Als je het essay waardeerde, overweeg dan een abonnement of donatie. Met jouw steun kan FPM, als onafhankelijk internationaal mediaplatform, zijn unieke stem versterken om bij te dragen aan een constructieve positieve discussie die het leven van mensen, sociale cohesie en pluriformiteit overal ter wereld ondersteunt.